ورود

کاخ توپکاپی در استانبول

بی شک یکی از اصلی ترین مکان های مهم و تاریخی استانبول، «کاخ موزه توپکاپی (Topkapı Sarayı Müzesi)»، مربوط به دوره امپراتوری عثمانی است. این مکان زیبا که از سال 1942 و پس از به روی کار آمدن «جمهوری ترکیه» تبدیل به یک موزه تاریخی با مجموعه گسترده ای از کتاب ها، نسخه های خطی و آثار بجامانده از امپراتوران عثمانی می باشد، بین سال های 1478 تا 1856 به عنوان مرکز اداری و اقامتگاه دربار امپراتوری عثمانی، مورد استفاده بوده است.


تاریخچه کاخ توپکاپی


کاخ توکاپی در سال 1450 و پس از فتح «قسطنطنیه (استانبول)» پایتحت امپراتوری بیزانس توسط «سلطان محمد دوم (Sultan Mehmed II)»، وی در سال 1453، دستور ساخت این کاخ را صادر و پس از تکمیل آن در سال 1478، در آنجا اقامت گزید. 3 سال پس از آن و بعد از مرگ سلطان محمد دوم، کاخ توپکاپی طی 600 سال و حضور 30 امپراتور عثمانی، بارها گسترش یافته و مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.

کاخ عظیم توپکاپی با سبک، دکوراسیون و معماری: اسلامی، عثمانی و اروپایی (که به مرور زمان این تغییرات در آن صورت گرفته یا افزوده شده)، گنجایش سکونت 1000 تا 4000 سکنه را داشته که به طور متوسط، همیشه حدود 300 نفر در حرمسرای ان حضور داشته اند.



کاخ توپکاپی


ساختار کاخ توپکاپی


همانگونه که اشاره شد، کاخ توپکاپی بارها مورد مرمت و تغییرات مختلفی جهت کارآمدتر کردن و گسترش آن، قرار گرفته است؛ همچنین، جالب است بدانید اکثر بناهای ساخته شده در کاخ توپکاپی، کم ارتفاع و در یک یا دو طبقه ساخته و در طول قرن ها، چندین بار تغییر کاربری داده شده اند؛ از این رو، برخی از ساختمان ها (به ویژه در حرمسرا)، همیشه کاربرد مشخصی نداشته اند.

بنا بر طرح اولیه سلطان محمد دوم، این کاخ متشکل از 4 صحن یا حیاط در امتداد هم بوده که با دروازه هایی از هم جدا و با دیوارهای بلندی احاطه می شدند. این حیاط ها که هر یک با هدف خاصی طراحی شده بودند، به تدریج ورود را محدودتر و موجب می شدند افراد کم تری بتوانند در صحن حیاط ها حضور داشته باشند.




اصلی ترین بخش های کاخ پوپکاپی


  • حیاط اول کاخ موزه توپکاپی


صحن اول که گاهی «حیاط بیرونی» نیز به آن گفته می شود، بزرگترین و تنها حیاط عمومی کاخ توپکاپی بوده و هر فرد غیرمسلحی در زمان امپراتوری عثمانی، می توانسته وارد آن شود. این حیاط که به دلیل وسعت و بزرگی آن، بیشتر برای مراسم مختلف عمومی مورد استفاده قرار می گرفته، شلوغ ترین صحن کاخ بوده است. امروزه در حیاط اول، همچنان می توان آثاری از هنرمندان و صنعتگران آن عصر را که شامل: نجاری، خیاطی، خوشنوسی و ...، می باشد را دید؛ به همین دلیل، در این حیاط می توان مجموعه ای از تمامی سبک های معماری و تزئینات موجود در سرتاسر کاخ توپکاپی را در آن مشاهده کرد.

به عنوان مثال، در بنای «ایا ایرِن (Hagia Eirene)»، که در دوران امپراتوری بیزانس کلیسایی با نمای آجری بوده، در زمان امپراتوری عثمانی از آن به عنوان اسلحه خانه و برای تعمیر اسلحه ها، استفاده می شده است. از دیگر مواردی که می توان در این رابطه اشاره داشت، عبارتند از:

  • دروازه میانی و نمادین «سلام (Salutation)»، که یادآور قلعه های قرون وسطایی اروپا با برج های نوک تیز و دیوارهای کنگره دار است.
  • یک عمارت کلاه فرنگی (Pavilion)، که بواسطه کاشی کاری های بسیار زیبای خود متاثر از سبک ایرانی «تیموری (Timurid)»، با ایوان کاشی کاری های شده چند رنگ.
  • تالار طاق دار بزرگی که از سه طرف محصور شده و احتمالا زمانی دارای یک کف شنی برای مسابقات سوارکاری سنتی «جرید (Jereed)»، بوده و اما اکنون محل نگهداری مجموعه سرامیک های امپراتوری می باشد.


کاخ توپکاپی در استانبول



  • حیاط دوم کاخ موزه توپکاپی


این حیاط که از طریق دروازه «سلام (Salutation)»، از صحن اول جدا می گردد، به آن میدان «دیوان (Divan Square)»، نیز می گویند که مرکز رسیدگی به امور اداری کاخ توپکاپی، بوده و فقط افراد رسمی و اعضای دادگاه، می توانستند به آن وارد شوند. از نکات جالب این بخش اداری، می توان به پنجره ای در اتاق کوچکی مجاور «برج عدالت (Tower of Justice)»، اشاره داشت که گاهی سلطان بدون دیده شدن، از طریق آن به گفتگوهای اعضای حاضر در جلسات گوش می داد. همچنین، این برج به عنوان بلندترین مکان در کاخ که منظره ای از کل کاخ را در اختیار سلطان قرار می داده، نه تنها یادآور حضور وی در سراسر دربار، بلکه در زندگی روزمره مجموعه نیز، بوده است.

از دیگر بخش هایی که در حیاط دوم کاخ توپکاپی وجود دارد، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • چندین آشپزخانه ها و کارگاه شیرینی پزی
  • مجموعه چینی های امپراتوری عثمانی (آثاری از چین و ژاپن)
  • خزانه داری بیرونی که امروزه مکانی برای به نمایش گذاشتن سلاح های امپراتوری است


کاخ توپکاپی در ترکیه



  • حیاط سوم کاخ موزه توپکاپی


حیاط سوم کاخ توپکاپی که با «دروازه خوشبختی (Gate of Felicity)»، از صحن دوم جدا می شود، محل اقامت خصوصی سلطان و مدرسه اندرونی برای فرزندان وی بوده است. در این بخش که فقط خود سلطان، اعضای خانواده، خادمان و بازدیدکنندگان مورد تایید، می توانستند وارد آن شوند، آداب و رسوم خاص و سخت گیرانه ای می بایست در آن بویژه توسط مراجعه کنندگان رعایت می شد که برخی از آنها عبارتند از: عدم برقراری تماس چشمی و مستقیم با سلطان، پایین نگه داشتن سر، صحبت کردن فقط مترجم (زمانی که یک مهمان خارجی به حضور سلطان می آمد)، و ...

صحن سوم شامل: خوابگاه های سلطنتی برای برخی از خدمه خاص، مجموعه برخی از آثار اسلامی (مانند: خرقه، شمشیر، و کمان حضرت محمد(ص))، پرتره های سلاطین عثمانی، خوابگاه سربازان مخصوص، مجموعه جواهرات سلطنتی، کتابخانه سلطان احمد سوم «( Sultan Ahmed III)» در مرکز حیاط شامل نسخه های خطی کمیاب و بسیاری موارد دیگر.


فضای داخلی کاخ توپکاپی



  • حیاط چهارم کاخ موزه توپکاپی


یکی از عمده تفاوت ها در بین 4 صحن کاخ توپکاپی، تعدد باغ ها و آلاچیق های پلکانی در حیاط سوم و چهارم می باشد. به بیان دیگر، هرچه از حیاط اول به حیاط چهارم پیش می روید، فضای حیاط ها سرسبزتر، تزئینات بیشتر و محیط آن خصوصی تر شده و افراد عادی کمتری می توانند به آنها راه پیدا کنند؛ از این رو، صحن چهارم بواسطه علاقه سلاطین عثمانی به گل و گیاه، داری باغ هایی بسیار زیبا و مملو از گل می باشد.



ورودی کاخ توپکاپی


  • حرمسرای کاخ موزه توپکاپی


حرمسرای کاخ توپکاپی که مشخصا محل زندگی خانواده سلطنتی بوده، تفکیک جنسیتی در بخش های مختلف آن به شدت اعمال می گردید. این قسمت از کاخ با تغییرات بسیاری که در طول سالیان متمادی به خود دیده، دائما در حال توسعه و تغییر در سبک معماری داخلی بوده و برای ورود یا خروج از آن، افراد متفرقه می بایست از حیاط سنگفرش «خواجه های سیاه (Black Eunuchs)»، به سمت «دروازه اصلی/سلطنتی (Main Gate/Royal)»، تردد می کردند. یکی از دلایل این امر، نقش خواجه های سیاه پوست به عنوان محافظان حرمسرا (علاوه بر سایر وظایفی که برعهده داشتند)، بوده است.

در دوره عثمانی، ملکه مادر در بخش مرکزی حرمسرا اقامت داشته و دارای اصلی و بیشترین قدرت در این بخش بوده است؛ چرا که وی علاوه بر همسر اصلی سلطان پیشین بودن، مادر سلطان فعلی نیز بوده و همین امر، قدرت و نفوذ او را نزد سایر و سلطان حاضر، بیشتر می کرد. همچنین، یکی از نقش های مهم مادر ملکه، رساندن خبرهای مربوط به امورد دولت به پسرش، به عنوان فردی معتمد، بوده است. همچنین، علاوه بر حضور همسران سلطان در این بخش، افراد دیگری مانند: پسران، دختران، برادران و خواهران سلطان نیز در حرمسرا در یکی از صدها اتاق آن زندگی می کردند.



کاخ توپکاپی در استانبول


تبدیل کاخ توپکاپی به موزه در عصر حاضر


در اواسط قرن 19، با تغییر محل اقامت خانواده سلطنتی از کاخ توپکاپی به کاخ تازه بنا شدهء «دولما باغچه (Dolmabahçe)» به دستور «سلطان عبدالمجید اول (Sultan Abdülmecid I)»، و به مرور زمان، این کاخ در سال 1924 به موزه تبدیل و پس از بازسازی بسیاری از بخش های مختلف آن، امروزه یادگارها و گنجینه های مختلفی از دوران امپراتوری عثمانی را در خود نگه داشته و در معرض دید علاقه مندان، قرار می دهد.


تهیه و تنظیم: تایماز گلزار

منابع:

logo-samandehi